Ziyaretçi hizmetin kapsamını öğrenmek için ana sayfayı, “Hakkımızda” bölümünü ve birkaç blog yazısını dolaşmak zorunda kalıyorsa sorun yalnız tasarımda olmayabilir. Bilginin hangi sayfaya ait olduğu netleşmemiştir. Kurumsal web sitesinin içerik planı, müşterinin sorularını doğru yerlere yerleştirir; sayfa mimarisi de aralarındaki yolu kurar.
İçerik Planı ve Sayfa Mimarisi Neyi Belirler?
İçerik planı, hangi bilginin kime ve ne amaçla sunulacağını; sayfa mimarisi, bilgilerin nasıl gruplanıp birbirine bağlanacağını belirler. “Bilgi mimarisi” adıyla da karşılaşacağınız çalışma, menü tasarımından daha geniştir. Nielsen Norman Group’un bilgi mimarisi ve navigasyon ayrımı, içerik ilişkileriyle onları ekranda gösteren menünün aynı şey olmadığını açıklar.
Örneğin hizmetler doğru gruplara ayrılmış olabilir, fakat menü etiketleri anlaşılmadığı için ziyaretçi aradığını bulamayabilir. Tersi de mümkündür: menü kolay kullanılırken hizmetin kapsamı üç farklı sayfaya dağılmış olabilir. Ekranı düzenlemekle içeriği düzenlemek birlikte yürür. Tasarımın daha geniş kapsamını web tasarımın işlevlerini anlattığımız yazıda inceleyebilirsiniz.
Başlamak için beş karar yeterli bir çalışma çerçevesi sağlar: ziyaretçinin işi, mevcut bilginin durumu, sayfa grupları, her sayfanın görevi ve planın nasıl sınanacağı. Aşağıdaki örnek, kurulum ve bakım hizmeti sunan varsayımsal bir endüstriyel su arıtma işletmesi üzerinden ilerliyor; gerçek müşteri projesi veya ölçülmüş sonuç anlatmıyor.
1. Ziyaretçinin Hangi İşi Yapacağını Belirleyin
“Kurumsal görünecek bir site istiyoruz” işletmenin beklentisidir; ziyaretçinin neden geldiğini açıklamaz. Tesisi için yeni sistem arayan kişiyle mevcut sistemine bakım isteyen kişi aynı bilgiye ihtiyaç duymaz. İlki hizmetin kapsamını ve benzer işleri görmek isterken ikincisi bakım talebini nereye ileteceğini arayabilir.
Satış görüşmelerinde sorulan soruları, destek taleplerini ve varsa site aramalarını toplayın. Ekibin tahminleriyle müşteriden gelen ifadeleri ayrı işaretleyin. Henüz veri yoksa birkaç görüşmeyle başlayın; kendi kullandığınız terimlerin herkesçe bilindiğini varsaymayın. GOV.UK’nin kullanıcı ihtiyacını belirleme yaklaşımı, içeriği somut görev ve kanıta bağlamak için yararlı bir örnektir.
Örnek işletmede “bakım hizmetimizi anlatalım” yerine şu ihtiyacı yazabiliriz: “Tesis sorumlusu olarak mevcut ekipmanım için bakım kapsamını öğrenmek ve talep iletirken gereken bilgileri hazırlamak istiyorum.” Ardından yanıtlanacak sorular belirginleşir: Hangi ekipmanlara hizmet veriliyor? Neler kapsam dışında? Talepte hangi bilgiler isteniyor?
Adımın çıktısı bir sayfa listesi değil, öncelikli ziyaretçi sorularıdır. Menüye geçmeden önce hangi soruların gerçekten karşılık bulacağını bilirsiniz.
2. İçeriği Toplayın ve Her Cevabın Yerini Seçin
Mevcut site, teklif dosyaları, proje görselleri ve sık sorulan sorular farklı yerlerde bilgi taşıyabilir. Bir envanterde içerik başlığını, varsa URL’sini, güncelliğini ve bilgiyi doğrulayacak kişiyi kaydedin. Yeni kurulacak sitede de aynı liste hazırlanabilir; boş hücreler hangi malzemenin henüz üretilmediğini gösterir.
GOV.UK’nin içerik bakım açıklaması, envanteri içerik sahibi ve güncellik değerlendirmesiyle birlikte ele alır. İşletmenizde de yalnız “metin var” demek yerine hangi tarihte doğrulandığını ve kim tarafından güncelleneceğini yazın. Eski bir hizmet açıklamasını yeni tasarıma taşımak, bilgiyi güncel yapmaz.
Her içerik için koruma, güncelleme, birleştirme veya kapsamdan çıkarma kararı verin. Kurulum hizmetinin kapsamı hizmet sayfasında ayrıntılanırken ana sayfa kısa bir özetle oraya yönlendirebilir. Blogdaki bir hazırlık yazısının aynı hizmet metnini tekrar etmesine gerek yoktur.
Her soru ayrı sayfa gerektirmez. Bakım talebi için gerekli bilgiler, bakım sayfasında kısa bir bölüm olabilir. Farklı hizmetlerin kapsamı, örnekleri ve başvuru yolları belirgin biçimde ayrılıyorsa ayrı sayfaları değerlendirin. Kararı hazır paketin sayfa sayısına göre vermeyin.
İçerik listesinde en sık karşılaşılan hata, aynı cevabı birkaç farklı başlıkla yeniden üretmektir. Bir konuya ana yanıtın nerede verileceğini belirleyin; diğer sayfalarda ihtiyaç kadar özetleyip ilgili yere bağlayın.
3. Sayfaları Ziyaretçinin Mantığıyla Gruplayın
Şirketinizde satış, operasyon ve teknik ekip bulunması, sitenin de aynı üç bölümden oluşması gerektiği anlamına gelmez. Müşteri hizmeti kimin yönettiğini bilmeden aradığını bulabilmelidir. GOV.UK’nin yeni içerik planlama ilkeleri de kurumun iç yapısı yerine kullanıcının görevi etrafında düşünmeye örnek sunar.
Örnek işletmenin ilk sayfa eşleştirmesi şöyle kurulabilir:
| Ziyaretçinin Sorusu | Yanıtın Ana Sayfası | Gereken İçerik |
|---|---|---|
| Yeni kurulum için ne sunuyorsunuz? | Kurulum hizmeti | Kapsam, çalışma süreci ve bilgi talebi yolu |
| Mevcut sistemim için destek alabilir miyim? | Bakım hizmeti | Hizmet verilen ekipmanlar, sınırlar ve talep bilgileri |
| Benzer bir iş yaptınız mı? | İlgili proje kaydı | İzinli görseller, yapılan iş ve doğrulanabilir kapsam |
| Kimlerle çalışacağım? | İşletme ve ekip tanıtımı | Gerçek ekip, çalışma yaklaşımı ve uzmanlık alanları |
| Bakım talebine nasıl hazırlanırım? | Hazırlık yazısı | Toplanacak bilgilerin açıklaması ve bakım sayfasına geçiş |
Hiyerarşide “Hizmetler” altında “Kurulum” ve “Bakım”; “Projeler” altında tekil proje kayıtları bulunabilir. İşletme tanıtımı, iletişim ve blog ayrı içerik gruplarıdır. Ana sayfa, grupların tüm metinlerini tekrarlamak yerine ziyaretçiyi uygun başlangıca yönlendirir.
Sayfaları kutularla gösteren görsel site haritası, ekipçe aynı düzen üzerinde konuşmayı kolaylaştırır. Nielsen Norman Group’un site haritası açıklaması, şemayı bilgi mimarisinin tamamı olarak değil, yapıyı anlatan bir araç olarak ele alır. Kutuların düzenli görünmesi henüz planın anlaşıldığını kanıtlamaz.
Planlama şeması ile XML site haritası farklıdır. Görsel şema sayfa gruplarını tartışmak içindir. XML dosyası ise arama motorlarına URL bilgisi sağlar. Google’ın site haritası açıklamasına göre dosyayı göndermek tarama veya dizine ekleme garantisi vermez.
4. Her Sayfanın İçeriğini ve Sonraki Adımını Yazın
Sayfa adı belli olduktan sonra ekibin hangi malzemeyi hazırlayacağı hâlâ belirsiz kalabilir. Her sayfa için kısa bir kayıt açın: kime hitap ediyor, hangi soruyu yanıtlıyor, hangi bilgi veya görsel gerekiyor, okuyucu sonra ne yapabilir ve içeriği kim doğrulayacak?
Bakım sayfasının kaydı şöyle olabilir: tesis sorumlularına hitap eder; uygun hizmeti alıp alamayacaklarını açıklar; ekipman kapsamı, talep süreci ve iletişim bilgileri gerekir; sonraki adım bakım talebidir; teknik kapsamı hizmet sorumlusu doğrular. Hazırlık yazısı ise talep öncesinde toplanacak bilgileri anlatır. Aynı konuyu paylaşmaları, aynı işi yaptıkları anlamına gelmez.
Hizmet sayfası kapsamı açıklar, proje kaydı yapılan işi gösterir, blog yazısı belirli bir soruyu öğretici biçimde yanıtlar. Örneğin proje kaydındaki bakım bölümünden bakım hizmetine geçiş anlamlı olabilir. Okuyucuyu her paragrafta satış sayfasına yönlendirmek gerekmez.
Bağlantının metni varılacak yeri anlatmalıdır. “Buraya tıklayın” yerine “bakım talebi için gerekli bilgiler” daha açıklayıcıdır. Google’ın bağlantı önerileri, anlaşılır bağlantı metnini ve ilgili sayfalar arasındaki ilişkileri destekler. İç bağlantılar arama motorlarının sayfaları bulmasına da yardımcı olabilir; SEO’nun nasıl çalıştığını değerlendirirken içerik yapısını teknik erişimden bağımsız düşünmeyin.
Sayfa içindeki başlıkları da bilgi sırasına göre hazırlayın: kapsam, gereken bilgiler ve talep yolu gibi. W3C’nin başlık düzeni açıklaması, başlıkların bölüm ilişkilerini aktarması gerektiğini belirtir. Henüz metni bulunmayan bir sayfaya yalnız şık ekran tasarlamak, eksik cevapları kapatmaz.
5. Sayfa Planını Gerçek Görevlerle Sınayın
Sayfa adlarını sıralayıp hedef kitlenize benzeyen kişilere küçük görevler verin. “Bakım hizmetini nerede ararsınız?” yerine “Mevcut sisteminiz için bakım talep edeceksiniz; önce hangi bilgiyi nerede ararsınız?” sorusu, kişinin kendi yolunu seçmesine daha fazla alan bırakır. Nereye yöneldiğini, nerede tereddüt ettiğini ve hangi cevabı bulamadığını not edin.
Yapı ve navigasyon testlerinin ayrımı, yalnız başlıklarla yapılan kontrol ile çalışan arayüzdeki denemenin farklı sorunları gösterebileceğini açıklar. Başlıklarda yolunu bulan kişi, telefondaki tasarımda aynı seçeneği göremeyebilir. Önce gruplamayı, ardından tıklanabilir taslağı deneyin.
Grupların kendisi belirsizse kart gruplama yöntemi başlangıç sağlayabilir: içerik başlıklarını katılımcıya gruplatıp gerekçesini dinlersiniz. Tek başına bütün site akışını doğrulamaz; ortaya çıkan düzeni görevlerle tekrar sınamak gerekir.
Son kontrolünüzde üç soruya cevap arayın: Hizmetin kapsamı bulunabiliyor mu? İlgili örnekten hizmete geçilebiliyor mu? Talep için gereken bilgiler anlaşılıyor mu? Yanlış yola girilen yerde önce etiketin mi, gruplamanın mı, yoksa eksik içeriğin mi sorun çıkardığını ayırın. Ardından sayfa planını düzeltin ve aynı görevi yeniden deneyin.
Yayına hazır listede sayfa adı ve içerik kadar sorumlu kişi de belli olsun. Hizmet kapsamı değiştiğinde hangi sayfaların güncelleneceğini bilmek, ilk kurulumdaki düzeni korumanızı kolaylaştırır.
Web Sitenizin Sayfa Planını Birlikte Netleştirelim
Elinizde hizmet metinleri ve proje görselleri olduğu hâlde onları hangi sırayla sunacağınız netleşmediyse çalışmaya mevcut malzemelerden başlayabiliriz. Metazen’de web ve dijital proje ekibimiz, ziyaretçinin yapacağı işleri içerik ve sayfa planıyla birlikte ele alır; akışı masaüstü ve mobil tıklanabilir taslaklarla değerlendirir. Planlama, tasarım ve geliştirmede nasıl yardımcı olabileceğimizi web tasarım hizmetimizin kapsamında görebilirsiniz.
