Teknik servis ekibiniz iş emirlerini hazır bir uygulamada takip etmek istiyor olabilir. Aynı uygulamayı başka servis firmalarına sunmayı planlıyorsanız artık ürünü işletme sorumluluğunu da üstlenirsiniz. SaaS kavramını anlamak, yazılımı günlük işinde kullanan işletmeyle müşterilere hizmet sunan ekibin görevlerini ayırmakla kolaylaşır.
SaaS Nedir, Nasıl Çalışır?
SaaS, Software as a Service ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede “hizmet olarak yazılım” anlamına gelir. Sağlayıcı uygulamayı bulut ortamında işletir, kullanıcı ise internet üzerinden erişip işini yapar. NIST’in bulut hizmetleri tanımı, uygulamayı kullanmakla alttaki sunucu ve işletim sistemlerini yönetmek arasındaki sınırı kurar.
Bulut, burada uygulamanın çalıştığı ve kaynakların hizmet olarak sunulduğu ortamdır. Kullanıcının kendi ofisine sunucu kurması gerekmez. Hesap açma veya davet alma, uygun erişimlerin tanımlanması ve uygulamada işlem yapma günlük kullanımın parçalarıdır. Sağlayıcı, uygulamanın çalışmasını ve güncellenmesini yönetir.
Erişim çoğunlukla tarayıcıdan sağlanır; mobil veya masaüstü istemci de bulunabilir. AWS’nin SaaS açıklaması, tarayıcı ve mobil erişimin yanında abonelik veya kullanım temelli fiyatlandırmayı da ele alır. Yani SaaS yalnız “aylık para ödenen program” demek değildir. Yazılımın nasıl sunulduğu ve kim tarafından işletildiği belirleyicidir.
Bulutta çalışan her hizmet SaaS değildir. SaaS’ta hazır uygulamayı kullanırsınız; PaaS’ta kendi uygulamanızı çalıştıracağınız yönetilen platformdan yararlanırsınız. IaaS ise sunucu, ağ ve depolama gibi altyapı kaynakları sağlar. Bir ürün ekibi, müşterilerine sunduğu SaaS uygulamasını PaaS veya IaaS üzerinde çalıştırabilir. Ayrım, NIST’in hizmet modeli tanımlarına dayanır.
SaaS Kullanan İşletme Neyi Yönetir?
Bir SaaS ürününe abone olduğunuzda geliştirme ekibi kurmadan mevcut işlevleri kullanmaya başlayabilirsiniz. Yine de kendi işinizi uygulamaya yerleştirmek size düşer. Çalışan hesaplarını açmak, kimlerin hangi işlemi yapacağını belirlemek ve kayıtları hazırlamak, ürünün sizin yerinize karar veremeyeceği işlerdir.
Varsayımsal bir teknik servis işletmesi düşünelim. Ekip, gelen talepleri kaydetmek, teknisyenlere görev vermek ve tamamlanan işleri takip etmek istiyor. SaaS ürününün hazır iş emri akışı uygunsa, işletme kendi kullanıcılarını ve gerekli ayarları hazırlayarak kullanır. Sağlayıcının ürünü her müşteri için baştan yazması gerekmez.
Altyapıyı sağlayıcının yönetmesi, hesap ve veri sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İşten ayrılan kişinin erişimini kapatmak veya müşteri listesini kimlerin görebileceğini belirlemek işletmenin günlük yönetimine dahildir. Microsoft’un paylaşılan sorumluluk açıklaması da veri, kullanıcılar ve erişim ayarlarını müşteri tarafında kalan görevler arasında gösterir.
İş akışını denemek için gösterişli bir özellik listesine değil, gerçek bir göreve bakın. Servis talebini açın, teknisyene atayın, gerekli bilgiyi ekleyin ve işi kapatın. Yetkisi olmayan kişi ne görüyor? Yanlış kayıt düzeltilebiliyor mu? Kullanmak istediğiniz işlev seçtiğiniz kapsamda var mı? Normal kullanımın gereksinimleri ile özel bağlantı geliştirme ihtiyacını ayrı değerlendirin.
SaaS Ürünü Sunan Ekip Neyi Üstlenir?
Aynı iş emri uygulamasını birçok servis firmasına sunmak istiyorsanız müşteriniz artık yalnız kendi çalışanınız değildir. Farklı işletmelerin ortak ihtiyacına karşılık veren bir ürün ve onu yaşatan hizmet düzeni kurarsınız. Şirket müşterilerine sunulan modele B2B SaaS denir; B2B, işletmeden işletmeye anlamına gelir.
AWS’nin SaaS iş modeli açıklaması, yazılımın teknik yapısını müşteri deneyimi ve devam eden işletimle birlikte ele alır. Kodun çalışması başlangıçtır. Yeni müşterinin hizmete alınması, ürünü öğrenmesi, sorun bildirmesi ve güncellemeleri kullanması da tasarlanır.
İlk kapsamı belirlerken ürün işlevleri ile hizmet işlerini yan yana yazın:
- Uygulama: Servis talebi oluşturma, görevlendirme ve işin durumunu değiştirme.
- Müşterinin kullanıma başlaması: Şirket hesabı, çalışan davetleri ve başlangıç ayarları.
- Günlük işletim: Sorunların izlenmesi, destek talepleri ve güncellemelerin kontrollü uygulanması.
- Hizmet koşulları: Kullanım sınırları, ücretlendirme varsa ödeme akışı ve ayrılan müşterinin verisini nasıl alacağı.
AWS’nin ortak hizmet deneyimi yaklaşımı, müşteri katılımı, kimlik, operasyon ve faturalama gibi işleri uygulamanın çevresindeki düzenin parçaları olarak açıklar. Müşterinin hangi kayda erişebileceği ve hesabının sınırları uygulamanın kurallarıyla belirlenir; yalnız giriş ekranı eklemek yeterli değildir.
Örneğin yeni bir durum alanı eklediğinizde mevcut iş emirlerinin nasıl etkileneceğini düşünün. Bir müşterinin talebi herkese açılacak özellik mi, ayarla karşılanabilecek fark mı, yoksa ürünün odağını dağıtan özel istek mi? Ürünü geliştiren ekip, sonraki bakımın ve diğer müşterilerin kullanımının etkisini de değerlendirir.
Teknik Servis Örneğinde Kullanıcı ve Sağlayıcı Nasıl Ayrılır?
Varsayımsal iş emri ürününde aynı olay, iki taraf için farklı bir görev doğurur. Aşağıdaki tablo gerçek müşteri sonuçlarını değil, sorumlulukların nasıl ayrılabileceğini gösterir.
| Durum | Uygulamayı Kullanan İşletme | SaaS Ürününü Sunan Ekip |
|---|---|---|
| Yeni teknisyen işe başlıyor. | Hesabını ve uygun erişimlerini tanımlar. | Davet ve erişim işlevlerini geliştirip işletir. |
| İş emri kapanmıyor. | Sorunu ve işlem adımlarını destek ekibine iletir. | Kaydı inceler; ürün hatasıysa düzeltmeyi yönetir. |
| Yeni bir rapor gerekiyor. | İhtiyacını anlatır; mevcut rapor veya ayarları değerlendirir. | Talebin ürün kapsamına ve diğer kullanımlara etkisini inceler. |
| İşletme hizmetten ayrılıyor. | Gerekli kayıtları alıp erişimleri kapatma sürecini planlar. | Tanımlı dışa aktarma ve hesap kapatma süreçlerini yürütür. |
Aynı şirket bazı ürünlerde SaaS müşterisi, kendi geliştirdiği üründe sağlayıcı olabilir. Örneğin iş emri yazılımını satan ekip, iç iletişim için başka bir SaaS uygulaması kullanabilir. Rolü şirket adına göre değil, konuştuğunuz hizmete göre ayırın.
Abonelik, İnternet Erişimi ve Veri Çıkışında Nelere Bakılır?
Aboneliğin kapsadığı işlevler, kullanıcılar veya kullanım miktarı ürüne göre değişir. Microsoft’un SaaS açıklaması aylık ve yıllık ödeme seçeneklerinden söz eder; tek bir ücretlendirme biçimi bütün ürünleri tanımlamaz. “Aboneliğim var” bilgisi, ihtiyaç duyduğunuz her özelliğin dahil olduğunu göstermez.
İnternet kesintisindeki davranışı da somut iş üzerinden inceleyin. Bazı uygulamalar belirli çevrimdışı işlemleri destekler. Örneğin Google Docs, Sheets ve Slides çevrimdışı kullanımı önceden hazırlık ve uygun ayarlar gerektirir. Aynı imkânın bütün SaaS ürünlerinde veya her işlemde bulunduğu varsayılamaz. Sahada bağlantısı kesilen teknisyenin hangi bilgiyi görüp hangi işlemi kaydedebileceğini önceden deneyin.
“Veriyi dışa aktarabiliyoruz” cevabını örnek dosyayla sınayın. İş emirleriyle birlikte ekler, notlar ve ilişkili kayıtlar da geliyor mu? Dosyayı başka yerde okuyabiliyor musunuz? Google Workspace’in dışa aktarma belgesi bile belirli yetki ve kapsam koşulları tanımlar. Her ürünün hangi veriyi, hangi biçimde ve ne zaman sunduğunu ayrı kontrol edin.
Sağlayıcı tarafındaysanız aynı sorular ürün planınızın parçasıdır. Müşterinin hizmete başlaması kadar ayrılma sürecini de düşünün. İşletme tarafındaysanız günlük kullanımdan sorumlu kişiyi belirleyin; herkesin yönetici hesabıyla çalışmasını varsayılan yöntem yapmayın.
SaaS ile Özel Yazılım Aynı Şey mi?
SaaS, uygulamanın nasıl sunulduğunu anlatır. Özel yazılım ise belirli ihtiyaçlara göre geliştirilmesini ifade eder. Kavramlar aynı soruya cevap vermez. Bir girişim kendi SaaS ürününü özel olarak geliştirebilir; ürünün müşterileri ise hazır sunulan işlevleri kullanır. Yalnız kendi ekibiniz için hazırladığınız uygulamanın web üzerinden çalışması da onu kendiliğinden dış müşterilere sunulan SaaS işine dönüştürmez.
İhtiyacınız kendi işletmenizdeki bir aksaklığı çözmekse hazır çözüm, uyarlama ve özel yazılım arasındaki seçim ölçütleri daha uygun başlangıçtır. Başka işletmelere ürün sunmayı hedefliyorsanız önce hangi ortak işi çözeceğinizi ve hizmeti nasıl sürdüreceğinizi tarif edin.
Ürünü tanıtan herkese açık web sitesi ile müşterinin iş yaptığı uygulamayı da ayrı ele alın. Tanıtım sayfası kapsamı ve başlangıç yolunu açıklar; uygulama iş emirlerini işletir. Görünüm ve kullanımın nasıl birlikte planlandığını web tasarımın temel sorularında inceleyebilirsiniz. Bir satış sayfası yayımlamak, uygulamanın işlevlerini ve hizmet operasyonunu tamamlamaz.
SaaS Fikrinizi Çalışan Bir İlk Sürüme Dönüştürelim
Hangi kullanıcıya ne sunacağınız belli ama ilk sürümün sınırları henüz net değilse, uygulamanın yapacağı işi ve devam eden hizmet görevlerini birlikte çıkarabiliriz. Metazen’in yazılım ekibi kullanıcı, yetki, ödeme ve veri akışı ihtiyaçlarını değerlendirir; temel özellikleri gerçek kullanım örnekleriyle sınanabilecek çalışan sürümlere ayırır. Ürün planından geliştirme ve bakım kapsamına kadar nasıl destek olabileceğimizi özel yazılım ve SaaS geliştirme hizmetimizde inceleyebilirsiniz.
